SINBRULIGO DE PROFESORO ĴETAS LUMON SUR LA FRAGILA ESTONTECO DE RUSIAJ MINORITATAJ LINGVOJ

Razin sinbruligis proteste al la marĝenigo de la udmurta lingvo

La traduko aperis je 1 Oktobro 2019

Lasta intervjuo de profesoro Albert Razin, antaŭ la Ŝtata Konsilio de Udmurtio, el Jutuba video de Udmtuno.

[Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en] aŭ [ru], kiuj estas en la angla, respektive en la rusa]

La 10-an de septembro (2019), Albert Razin staris ekster la sidejo de la Ŝtata Konsilio en Iĵevsko, urbo en okcident-centra Rusio, kaj sinbruligis. La 72-jaraĝa profesoro estis kondukita al malsanulejo, sed sekve mortis pro la brulvundoj.

Afiŝo trovita proksime al Razin diris “Se mia lingvo malaperos morgaŭ, mi pretas morti hodiaŭ” – citaĵo de avara-lingva poeto Rasul Gamzatov [en]. La lasta protesto de Razin ne estis la unua. La profesoro estis brava defendanto de sia denaska udmurta lingvo, kaj pro pluraj kialoj li fariĝis tre malespera, en nuntempaj jaroj, pri ĝia estonteco.

La udmurta apartenas al la urala lingvaro (kelkfoje nomata finn-ugra lingvaro), parolata ĉefe en la Udmurtia Respubliko, Volgo-distrikto el eŭropa Rusio. Ĝi havis momentan internacian famon kiam rusaj partoprenantoj, la Buranovskije Babuŝki, kantis en la udmurta ĉe la Eŭrovido-Kantokonkurso 2012.

Nuntempe, pli ol 100 lingvoj estas parolataj en Rusio, kaj 35 inter ili havas kun-oficialan statuson kun la rusa en la 22 aŭtonomaj respublikoj [NDLR / ruse – республика)] de la lando, inkluzive de Udmurtio. Multaj el tiuj lingvoj riskas malaperi kaj la udmurta ne estas escepto. Rusiaj popolnombradoj montras ke inter 2002 kaj 2010 la kvanto de udmurtaj parolantoj malgrandiĝis de 463 000 ĝis 324 000 – malgrandiĝo je 30% dum nur ok jaroj. En 2011, la Mapo de UN pri Lingvoj en Danĝero [en] prezentis la udmurtan kiel “sendube endanĝerigita”. Studoj montras [en] ke la situacio ne pliboniĝis.

Centoj ĉeestis funebran ceremonion por Razin [ru] en la Ŝtata Teatro de Iĵevsko, la 12-an de septembro, inkluzive registaraj oficialuloj.

La morto de Razin provokis malgrandan debaton, enrete kaj en gazetoj, pri la sorto de rusiaj minoritataj lingvoj. Parolantoj de aliaj minoritataj lingvoj montras solidarecon al udmurtaj parolantoj per la kradvortoj #АльбертРазин kaj #МонМиРазин (“Vi estas Razin” kaj “Mi estas Razin”, en la udmurta).

Tamen, estas malfacile kompreni tiujn diskutojn kiel profundaj. Fakte, multaj rusianoj ŝajnas trovi la agon de la profesoro tute nekomprenebla.

Legu pli: Vivo de Voto, malaperanta etna grupo de Rusio [en]; Votoj

Estas maltrankvila tempo por minoritataj lingvaj rajtoj en Rusio. Junie (2019) Razin estis inter kelkaj elstaruloj kiuj sendis malferman leteron petante al lokaj oficuloj ne subteni kontestatan leĝon [en] kiu nuligas la devigan lerrnadon de minoritataj lingvoj en la aŭtonomaj respublikoj de la lando. Prezidanto Vladimir Putin argumentis ke infanoj ne devas lerni lingvojn kiuj ne estas denaskaj; nun, instruado de minoritataj lingvoj estas tute nedeviga, tio provokis timojn ke multaj lernejoj simple ne plu proponos ilin. La Eŭropa Konsilio forte kritikis [en] la leĝon en februaro 2018 kaj rimarkigis ke “dum la lastaj jaroj estis granda klopodo favore al la rusa lingvo kaj kulturo, kvankam minoritataj lingvoj kaj kulturoj ŝajnas marĝenigitaj”.

Idel-Ile, blogo en la tatara kaj rusa lingvoj, kiu parolas pri la inter-etnaj rilatoj en la regiono, priskribis la situacion tiel [ru]

La udmurta, tatara kaj maria lingvoj estas instruataj en udmurtiaj lernejoj. En la minimuma kvanto: tri lecionoj semajne. Indiĝenaj lingvoj estas instruataj nur en malgrandaj kamparaj lernejoj en etne homogenaj vilaĝoj. En regionaj centroj, kie ĉirkãu duono de la vilaĝaj infanoj studas, indiĝenaj lingvoj ne estas instruataj dum pli ol unu horo. En urboj, tiuj lingvoj praktike ja ne estas instruataj, ĉu kiel indiĝenaj ĉu kiel ŝtataj lingvoj. La decidopovo lerni indiĝenan lingvon estas fikcio: homoj “elektas” la rusan preskaŭ ĉie […] Tiel la udmurta praktike ne estas instruata en lernejoj de urboj kaj regionaj centroj, kaj ĝi estas alirebla nur al loĝantoj de udmurtaj setlejoj, kie ne pli ol duono de la kamparaj udmurtaj parolantoj loĝas.

Do, por sindevontiga udmurta aktivisto kiel Razin, la nova leĝo estus la fina bato.

Estas ankaŭ signoj, tamen, ke la fortaj vidpunktoj de Razin ne reprezentas ĉiujn udmurtajn aktivistojn. Vladimir Baymetov, membro el organizaĵo Udmurt Kenesh, rakontis ĉe loka retejo “Udm-Info” [ru] ke “[Razin] estis respektata plejaĝulo; li estis aktiva en la udmurta movado la tutan vivon, sed li kelkfoje havis tre radikalajn vidpunktojn”.

Lokaj aŭtoritatoj de Udmurtio esprimis kondolencojn, sed kun singardemo. La 11-an de septembro, la ĉefo de la respubliko Alexander Brechalov, laŭdis [ru] la kontribuojn de Razin al la udmurta kulturo, sed petis al gazetaro “ne spekuli pri ligoj inter respublikaj etnaj leĝoj kaj sinbruligo de la aktivisto… la leĝoj de la regiono celas nur subteni la [udmurtan] lingvon, kulturon kaj historion”.

La vortoj de Brechalov estas tre signifaj en Udmurtio, kiu malofte aperas en rusa gazetaro kaj ne estas rigardata kiel centro de etnaj streĉitecoj.

Tiel, se la ligo inter leĝoj kaj la protesto de Razin estas klara por liaj karaj minoritataj aktivistoj, aliaj havas tre malsaman vidpunkton. En retaj diskutoj pri Razin, multaj uzantoj de RuNet senvalorigas indiĝenajn lingvojn kaj miregas pri tio, ke iu povas uzi ilin en ĉiutaga vivo, des malpli morti por ili. Ĉi tio tute ne estas sinteno limigita al Rusio.

La komentoj de afiŝo pri Razin [ru] en populara grupo pri Iĵevsko ĉe VKontakte estas bona ekzemplo. Multaj uzantoj komparis la sorton de minoritataj lingvoj kun aliaj “pli urĝaj” sociaj problemoj:Por la udmurta lingvo, ĉu vere? Ĉu tio estas la ĉefa problemo en Rusio? Akcizaj impostoj, medicino, edukado, aŭ almenaŭ la emeritula aĝo, sed ne, damne, por la udmurta lingvo…

— Anton Gorodetsky, VKontakte,  la 10-a de septembro 2019

Aliaj komentintoj en la sama fadeno spekulils pri la mensa sano de Razin aŭ riproĉis lin, ke li ne uzis malpli ekstremajn rimedojn por konservi la lingvon, baziĝante sur “popola lingvistiko” por demandi ĉu la udmurta kaj aliaj regionaj lingvoj estas “bezonataj” en la moderna tago kaj epoko. Ekzemple, tiu ĉi Tviter-uzanto [ru] citas la fakton, ke la udmurta literatura normo estis kodita dum la frua soveta periodo, kiel “pruvon” por ĝia kultura regreso kompara al la rusa.

Pli da akraj respondoj troveblas en udmurtaj lingvolernadaj grupoj [ru] ĉe VKontakte, populara rusa socia amaskomunikilo. Parolantoj kaj entuziasmuloj bedaŭras la malrapidan sed laŭŝajne neinversigeblan estingiĝon de la lingvo en diskutoj titoligitaj “kial la homoj hontas esti udmurtaj?”. Grave, multaj el tiuj ĉi diskutoj komencis jarojn antaŭ la sinmortigo de Razin. Virino rimarkas: мы тоже как-то в далёких 90-х годах ехали в автобусе и разговаривали с подругой на своём родном языке. Так на нас посыпалось…нашлись тут иностранцы. Ладно мы возразили, что мы живём на своей малой Родине и говорим по-своему. А многие не могут возразить, сразу в слёзы.

— Людмила Евдокимова, ВКонтакте, 11 сентябрь 2019 Iamaniere, en la malproksimaj 1990-aj jaroj, mi estis veturanta per buso kaj parolanta kun amiko en mia denaska lingvo. Estis torento

[de misuzo]

: ili trovis kelkajn “fremdulojn” tie! Ni respondis ke ni vivas en nia eta hejmlando kaj ke ni rajtas paroli en nia propra lingvo laŭplaĉe. Sed multaj homoj [en tiaj situacioj] ne povas argumente respondi kaj nur ekploras.

— Lyudmila Evdokimova, VKontakte, la 11-ande septembro 2019

Kelkaj uzantoj de RuNet sarkasme komparis la indiferentecon de la patriotoj rilate al la sorto de minoritataj lingvoj de Rusio kun ilia prizorgemo rilate al la rajtoj de rusparolantoj en aliaj postsovetaj ŝtatoj: Razin, estimata akademiano de Udmurtio, faris solecan proteston, kun afiŝoj en siaj manoj petante ke la udmurta lingvo estu konservata, kaj mortis bruligante sin. Li forpasis en malsanulejo. Do nun, vi vatnik-nimfoj

[en]

, diru al mi kiel ili subpremas la rusan lingvon en UkrajnoLatvio!

— Ледовый лоцман (@MarchDok), Tvitero, la 10-an de septembro 2019

Tamen, la ĵurnalisto Maxim Goryunov emfazis ke “milda ŝovinismo” ankaŭ troveblas en la rusa opozicio kaj sendependa gazetaro:Kelkaj vortoj pri la rusa imperiismo. La unua ĉeftitolo de Novaya Gazeta pri la sinbruligo de Albert Razin diras “en Iĵevsko… defendanto de etaj nacioj bruligis sin”. Albert Razin defendis la udmurtan lingvon. Ĝi estas la ŝtata lingvo de Udmurtio, kune kun la rusa. Udmurtio, laŭ la unua artikolo de sia konstitucio de 1994, estas

[aŭtonoma]

“ŝtato kiu estas parto de la Rusia Federacio”. […] [NDLR : Rusa Federacio estas laŭsignife erara. En Ruslando krom rusoj loĝas multegaj popoloj, kaj la ĝusta formo estas Rusia Federacio, ne la Rusa. Ikar’ A. en la vikipedia diskutpaĝo pri Rusio]. Alivorte, Albert Razin defendis la ŝtatan lingvon de sia lando, kaj ne “etajn naciojn”. Li ne estis parolanta pri “kultura Greenpeace” por “indiĝenoj”. Li estis parolanta pri la rajtoj kaj liberecoj de nacio kiu jam havas propran konstitucion kaj teritorion. Vidu la malsamecon. Estas klare ke la verkisto de la ĉeftitolo ne taksas Udmurtion vera ŝtato. “Eta nacio” sonas pli kiel natura rezervejo plena je ĝentilaj homoj en tradiciaj vestaĵoj. Ĉu vere estas bezonate diri ke la rusiaj funkciuloj havas la saman opinion?

— Maxim Goryunov, Facebook, la 10-an de septembro 2019

Observantoj kun diversaj politikaj pozicioj vidis la akton de Razin kiel ekstreman paŝon por marĝena afero. Ochki Brechalova aŭ “Okulvitroj de Brechalov”, populara kanalo en Telegram kiu sekvas politikon en Udmurtio, esprimis esperon ke la senespera akto de Razin estos finfine komprenata:Estis malfacila tago. Tago kiu, sendube, eniros la historion de Udmurtio. La venontaj generacioj de udmurtoj parolos pri la akto de Albert Razin kiel ili nun parolas pri tiuj de Kuzebay Gerd  [en] [udmurta poeto], kiu iĝis viktimo de la stalinisma gulago. Multo pli estos dirata kaj skribata. Sed kompleta taksado de tiu ĉi tragedio sekvos. Mallongatempe, bedaŭrinde, lecionoj ne estos lernataj, nek de aŭtoritatoj, nek de la udmurta komunumo. La hodiaŭaj reagoj montras tion tre klare.

— Ochki Brechalova, Telegram, la 10-an de septembro 2019

Sed ĉu la lecionoj estos lernataj tro malfrue? En tiu ĉi kazo, kio ajn estos dirata aŭ skribata pri la morto de Razin post 20 aŭ 30 jaroj, estas malprobable ke multo el ĝi estos en la udmurta.

Malgranda portreto de Maxim Edwards

Verkita de Maxim Edwards

Tradukita de Rafael LIMA

Tradukita de Manuela BURG

FONTO: https://eo.globalvoices.org/2019/10/5776

Deixe um comentário

Preencha os seus dados abaixo ou clique em um ícone para log in:

Logotipo do WordPress.com

Você está comentando utilizando sua conta WordPress.com. Sair /  Alterar )

Foto do Google

Você está comentando utilizando sua conta Google. Sair /  Alterar )

Imagem do Twitter

Você está comentando utilizando sua conta Twitter. Sair /  Alterar )

Foto do Facebook

Você está comentando utilizando sua conta Facebook. Sair /  Alterar )

Conectando a %s

Este site utiliza o Akismet para reduzir spam. Saiba como seus dados em comentários são processados.